Historia Klępska

Zobacz galerię zdjęć

Ziemia Sulechowsko - Babimojska, zlokalizowana w centralnej części środkowego Nadodrza, wyróżnia się bogatą, sięgającą w mroki średniowiecza, przeszłością. Jedna z jej części - zachodni skrawek Kotliny Kargowskiej, na której m. in. powstał Klępsk, włączona została w skład polańskiego państwa dość wcześnie, przypuszczalnie już w latach 962 - 963. Okolica leżąca na styku państw, narodów i kultur, ulegała zmiennym politycznym losom, nie zawsze dla niej szczęśliwym, często destrukcyjnym. W długich dziejach doświadczyła wiele, przechodząc do historii jako ostoja polskości na zachodnich rubieżach Rzeczypospolitej.

Do czasów Bolesława Krzywoustego stanowiła integralną część państwa Piastów. Od czasu podziału dzielnicowego jej losy były zmienne, jak rzadko której dzielnicy w Polsce. Leżąc w strefie pogranicza, polskiego czy niemieckiego, szans na rozwój nie miała, popadając w stagnację, nawet regres.

Z literatury przedmiotu dowiadujemy się, że Ziemia Sulechowsko -Babimojska przeszła formalnie pod władanie Piastów śląskich w 1234 roku, stając się na okres ponad dwóch stuleci peryferyjną posiadłością głogowskich Piastowiczów. Wtedy też, głównie za sprawą procesu intensywnej kolonizacji, życie na tej zaniedbanej dotychczas ziemi zaczynało powoli dynamizować się i unowocześniać.

Średniowieczne osady słowiańskie istniały na niej od dawna. Ksiądz prof. Józef Nowacki, opierając się na wiarygodnych źródłach diecezji poznańskiej, twierdzi, że już w XII wieku istniały: Klępsk, Sulechów, Kalsk, Mozów, Pomorsko, Podlegórz, Konotop. Wszystkie legitymowały się polskim rodowodem i rządziły się polskim prawem. Kolonizacja, która zagęściła sieć osadniczą, była na tej ziemi zjawiskiem wtórnym.

Koloniści przynieśli na ten teren nowe prawo czynszowe oraz inne formy organizacyjne miast i wsi, które w warunkach polskich okazywały się atrakcyjne. Stymulowały bowiem postęp i rozwojową dynamikę. Dlatego wiele dawnych wsi dokonywało transformacji prawnej, nie zatracając polskiego charakteru. Koloniści osiedlali się najczęściej w ich sąsiedztwie, zakładając niewielkie folwarki. Np. w pobliżu Klępska założyli Nowy Klępsk, a w sąsiedztwie Wojnowa - Wojnówko. Lokacyjny rodowód mogą też mieć: Kolesin i śródleśny, na surowym założony korzeniu, Karczyn.

W XIII wieku Klępsk należał do parafii babimojskiej. Z tego faktu można domniemywać, że wieś mogła się wówczas znajdować pod wpływami cywilizacyjnymi oberskich cystersów. Pierwsza źródłowa wzmianka o Klępsku z 1314 roku mówi o ukształtowanej już osadzie rolniczej, należącej do komesa Jaktora, ze znacznymi okolicznymi posiadłościami. Ten fakt daje podstawę do przesunięcia metryki wsi w poprzednie stulecie. Potwierdzeniem tego może być również dokument mówiący, że w 1299 roku dwaj bracia - rycerze z Klępska, byli wówczas właścicielami Łagowa. Za wcześniejszym datowaniem osady przemawia również okoliczność, że wg Józefa Nowackiego znajdował się w niej już w XII wieku kościół. Parafia w Klępsku, jak wszystkie inne leżące na prawym brzegu środkowej Odry, do czasu włączenia tej ziemi do Brandenburgii, znajdowała się pod jurysdykcją diecezji poznańskiej.

Piastowski rodowód Klępska potwierdza m. in. typ topograficzny osady. Jest to bowiem stara, słowiańska ulicówka, zlokalizowana przy średniowiecznym szlaku handlowym Łużyce - Wielkopolska. Trakt ten, jak się wydaje, powstał już w czasach Bolesława Chrobrego.

Najdawniejsze dzieje wsi i okolicy nie są łatwe do rekonstrukcji. Pokrywa je patyna wieków. Nie są też dobrze znane czasy późniejsze. Niemniej nakreślenie zarysu historii wsi staje się możliwe.

Bolesława Krzyślak, opierając się na niewielu zachowanych dokumentach, określiła, że w XIV stuleciu Klępsk stanowił własność dwóch rodów: Kalkreutów i Treppelen. Obcojęzyczne brzmienie nazwisk sugeruje, że mogli to być niemieccy koloniści. Z innych źródeł wynika, że w 1438 roku osiedlił się we wsi Henryk Unrug, którego ród na Ziemi Sulechowskiej żył długo. Jego potomni byli m. in. właścicielami pobliskiego Bukowa, inni - podsulechowskiej Kruszyny. A później, w II połowie XVII wieku, część Klępska przeszła w ręce rodu von Troschke. Mieszkał on we wsi jeszcze w I połowie następnego stulecia. W 1801 roku, ale na krótki czas, pojawiła się we wsi rodzina von Szlichting. W 1844 roku całą wieś sprzedano Królewskiemu Towarzystwu Handlu Morskiego. Ostatnimi dziedzicami Klępska byli Philipshbornowie. To oni na wschodnich obrzeżach osady, zbudowali wspaniały pałac i założyli duży park, w którym do dziś można podziwiać wiekowe egzemplarze wielu egzotycznych drzew.

W przeszłości, obok częstych przemian politycznych, zachodziły na tej ziemi różne zmiany życia religijnego, przejawiające się w reformach administracyjnych i wyznaniowych. Do zmiany sieci organizacyjnej przystąpiono wcześnie, w 1298 roku. Wtedy to rozległą terytorialnie diecezję poznańską podzielono na trzy mniejsze jednostki - archidiakonaty. W wyniku tego wszystkie prawobrzeżne nadodrzańskie parafie weszły w skład archidiakonatu pszczewskiego. W następnym, XIV stuleciu, dokonano podziału na jeszcze mniejsze jednostki administracji kościelnej - dekanaty. Wskutek tego zachodnie parafie diecezji poznańskiej weszły w skład dekanatu świebodzińskiego. Do czasów reformacji liczył on 68 kościołów. A to dowodzi, że na zachodnich rubieżach polskiego władania chrześcijaństwo rozwijało się pomyślnie.

Zmienne losy polityczne środkowego Nadodrza sprawiły, że polskość i wiara katolicka trwały na tym obszarze krótko. Do tych niekorzystnych dla przyszłości polskich ziem zachodnich zmian przyczyniła się coraz bardziej powszechna penetracja żywiołu niemieckiego na obszarze całego Dolnego Śląska. Dzielnica, rozczłonkowana na księstewka, nie była w stanie naporowi przeciwstawić się. Zaczynała na rzecz Niemiec tracić kolejne enklawy. Tak m. in. w 1482 roku przeszła w ręce Brandenburgii cała Ziemia Sulechowska, tracąc więzy z Macierzą na wieki. Zmiana granic politycznych sprawiła również, że parafie sulechowskie podporządkowane zostały jurysdykcji diecezji wrocławskiej.

Znaczna ilość niemieckich kolonistów nad środkową Odrą sprawiła, że kiedy dotarły na ten obszar reformatorskie myśli, przyjmowane były bez oporu, znajdując podatny grunt. Przenikaniu nowego wyznania sprzyjały również nadodrzańskie klasztory niemieckojęzycznych cystersów. Przechodzenie mieszkańców na luteranizm przebiegało w regionie w zasadzie bez zakłóceń, przybierając charakter powszechny, choć nie gwałtowny. A Sulechów w tej dziedzinie wyróżnił się najbardziej. Luteranizm zakrzewiono w nim już w 1527 roku i jak się później okazało, było to pierwsze miasto w całej Brandenburgii, w którym nowe wyznanie wprowadzono na stałe. W Klępsku natomiast innowiercy przeszli w posiadanie katolickiego kościoła dużo później, bo dopiero w 1576 roku. Czas pokazał, że luteranizm nie był na tej ziemi epizodem, stał się faktem, wpisując się w pejzaż życia religijnego na całe stulecia. Całkowite odrodzenie katolickiej wiary Piastów na tej ziemi nastąpiło dopiero z chwilą powrotu do Macierzy w 1945 roku.

Na podstawie:
Leon Okowiński
"Renesansowy kościół w Klępsku"
Sulechów 2002

powrót na górę strony